Oddziaływanie dioksyn na człowieka
i środowisko naturalne
na
podstawie opracowania "DIOKSYNY OCENA ZAGROŻEŃ ŚRODOWISKA NATURALNEGO
ORAZ
METODY ICH WYKRYWANIA"
PIOŚ , BIBLIOTEKA MONITORINGU ŚRODOWISKA 1984
Udowodniono w
badaniach klinicznych, że dioksyny działają silnie mutogennie, naruszając
właściwą strukturę kodu genetycznego rozmnażających się komórek żywych
organizmów
. Są zatem odpowiedzialne za powstawanie mutantów i nabytych
zwyrodnień u potomstwa.(...)
Należą one do najsilniej działających trucizn poznanych przez
człowieka.
- 500 bardziej toksyczna od Currary i Strychniny
- 10 000 niż cyjanek potasu
Toksyczność
Porównując
toksyczność (wyrażoną w mikrogramach /czyli 0,000001g lub
10-6g/badanej toksyny na 1kg /1000g lub 103g/ masy
organizmu świnek morskich) 2,3,7,8-TCCD i innych trucizn na organizm świnek
morskich otrzymujemy następujący wynik: dioksyna 2,3,7,8-TCCD jest :
- 500 bardziej toksyczna od Currary i Strychniny
- 10 000 niż cyjanek potasu
W przeciwieństwie do większości toksycznych
substancji chemicznych syntetyzowanych w ściśle określonym celu (pestycydy,
herbicydy, środki farmakologiczne) dioksyny nie są wytwarzane celowo w żadnym
procesie technologicznym i nie znajdują żadnego zastosowania technicznego.
Stanowią one niepotrzebny balast, głównie podczas otrzymywania środków ochrony
roślin, grzybobójczych, a także tworzą się w zastraszająco dużej ilości w
procesach spalania różnych
środków organicznych, zwłaszcza
śmieci z odpadów komunalnych.
TCDD
dostaje się do organizmu zwierząt doświadczalnych przez płuca, skórę lub razem z
pożywieniem przez błonę śluzową do jelit. Najwięcej dioksyny gromadzi się w
wątrobie i tkance tłuszczowej. W przeciwieństwie do większości znanych
substancji i lekarstw TCDD nie jest rozkładana w organizmie. Czas połowicznego
jej zaniku u myszy wynosi 15-30 dni , podczas gdy u człowieka szacuje się na
jeden rok.
(...)przeprowadzono wiele badań nad ich rakotwórczym działaniem
na różne formy organizmów żywych, oraz ich działaniem mutagennym, teratogennym a
także alergicznym.
Wiele uwagi skierowano dotychczas na zbadanie procesów
powodujących degradację dioksyn w przyrodzie.(...),
PCDDs i PCDFs należą do grupy związków ulegających fotodegradacji ,
szczególnie jeżeli proces ten jest katalizowany. (...)
Pierwsze
wypadki

Wypadki związane ze skażeniami środowiska naturalnego
dioksynami zanotowano już w 1953 i 1954 roku w zakładach
BASF i Boehriner, gdzie produkowano trichlorofenol, tylko że wtedy nic nie
wiedziano o obecności dioksyn w tym preparacie. Dość dotkliwe dolegliwości, na
które cierpiały osoby po tych awariach, skłoniły, do poszukiwania nieznanej
trucizny. W 1957 roku K. W. Schulz z
Eppendorfer Universitat – Hauptklichungasanstalt w Hamburgu odkrył supertoksyczny
izomer 2,3,7,8-TCCDOdkrycie i określenie budowy tego związku nie spowodowało jednak
poszukiwania go w naturze, a to z powodu braku możliwości oznaczania
jakościowego i ilościowego tak silnie toksycznej substancji, którą oznaczać się
musi już na poziomie ppt (1 nanogram na kilo próbki).Dopiero zastosowanie w
latach 70 chromatografów gazowych o wysokiej rozdzielczości, sprzężonych ze
spektrometrami masowymi pozwoliło na wykonanie takich oznaczeń.
W Love Canal nad Niagarą zostało zbudowane osiedle
mieszkaniowe na ziemi pokrywającej wysypisko śmieci. W 1981 roku mieszkańcy
musieli być ewakuowani , gdyż pomiary stwierdziły obecność ponad 300 ppb (ppb- 1
mikrogram na kilogram próbki) TCDD. To samo dotyczyło mieszkańców miejscowości
Times Beach w Missouri, gdzie ulice spryskiwano zużytym olejem mineralnym w celu
związania pyłu.Olej ten zawierał znaczne ilości TCDD. Bardzo głośna stała się
sprawa wysypiska śmieci w Hamburgu - Georgswerder. Najprawdopodobniej ze
złożonych tam mazistych i płynnych odpadów wyciekało dziennie około 50 litrów
oleju zawierającego 50 bppd TCDD.
Od roku 1953 wydarzyło się wiele wypadków
wydostania się substancji chemicznych zawierających dioksyny na zewnątrz
zamkniętych obiegów technologicznych w różnych zakładach chemicznych na całym
świecie
1964 - Dow Chemical
1965 - Spolana k. Pragi
1966 - Rhone
Poulenc
1976 - INCMESA -
Seveso 
Najważniejsze źródła
emisji dioksyn
dane z 1993r kiedy to
(...)upłynęło 5 pięć lat od odkrycia PCDD/PCDF w
ściekach i wyrobach zakładów
papierniczych
W Niemczech odkryto ostatnio,
że około 1 mln ton żużla po rafinacji miedzi zawiera dioksyny w średnim stężeniu
50 mikrogramów TEQ/kg. Odpad ten został sprzedany i w obecnej chwili tworzy
więcej niż 1000 wtórnych źródeł dioksyny w około 250 miejscach.
Pierwotne źródła
dioksyn
- chemiczne reakcje
- powodujące zanieczyszczenie
pestycydów i technicznych produktów jak:
- chlorofenole
- Od 1930 r. PCP (pentachlorofenol) był szeroko stosowany jako środek
bakteriobójczy, a nieco później używano go powszechnie do zwalczania
niektórych mięczaków (ślimaków, małży), zakażających ludzi pasożytniczymi
przywrami - cerkariami - na terenach Afryki, Azji, i Ameryki Południowej.
PCP był najczęściej używanym środkiem do konserwacji drewna budowlanego,
gdyż uważano go za najskuteczniejszy i najtańszy preparat insekto- i
grzybobójczy. PCP produkowany w Polsce w Nadodrzańskich Zakładach Przemysłu
Organicznego "Organika-Rokita" w Brzegu Dolnym, był stosowany jako czynny
składnik preparatów do konserwacji drewna budowlanego - tzw. "Xylamitów".
Stwierdzono w nim zawartość
dioksyn na poziomie nawet 1g na 1kg preparatu (1ppm).używane do
dalszego przetwarzania także jako środki do konserwacji drewna, środki
grzybobójcze, w przemyśle garbarskim, w przemyśle farb i lakierów jako
środki grzybobójcze
-
- herbicydy
- będące pochodnymi kwasów chlorofenoksyoctowych
- Zaliczamy do nich także procesy:
- bielenia pulpy celulozowej chlorem
- produkcja papieru i celulozy
- produkcji chloru gazowego przy użyciu elektrod węglowych.
- reakcje termiczne
- spalanie różnego rodzaju
odpadów (komunalnych, szpitalnych, przemysłowych)
- zastosowanie spalania odpadów jako metody ich niszczenia datuje się od
1874 r.W metodzie tej odpady komunalne spalane są w specjalnych piecach w
temperaturze 1000-1100oC i redukowane do lotnego popiołu, gazów
odlotowych i niepalnych stałych pozostałości. W 1976 r. Hutzinger
wykrył obecność PCDD w lotnym popiele ze spalarni miejskich w Holandii.Choć
do powstania dioksyn dochodzi w każdym przypadku spalania odpadów
organicznych w obecności jakichkolwiek źródeł chlorowca, to jednak z
największą wydajnością powstają one w procesach spalania substancji
chloroorganicznych, takich jak powszechni występujący w odpadach polichlorek
winylu czy też polichlorowane bifenyle.
- produkcja stali i żelaza
- przetwórstwo złomu metalowego metali nieżelaznych
- materiały zawierające chlor (PCV, sole nieorganiczne...)reagują w
temperaturach 250oC-350oC w obecności metali
katalizujących proces (Cu, Ni, Fe, Al...) tworząc polichlorowane benzeny i
fenole, a także PCDDs i PCDFs. Odpady metali nieżelaznych zawierają spore
ilości zanieczyszczeń organicznych (polimery), które w termicznych warunkach
przetwarzania i obecności chlorków sodu i potasu, używanych jako topniki,
powodują powstawanie w/w związków
-
- produkcja miedzi
- miejscem nagromadzenia powstający w wyniku rafinacji żużel
rafinacyjny
- odlewnictwo metali
- ruch samochodowy
- spalanie benzyn
- ścieranie opon
- halogenowe zmiatacze rodników w benzynach etylizowanych
- spalanie węgla i drewna
- w instalacjach energetycznych i ciepłowniczych
- w paleniskach domowych
- reakcje
fotochemiczne
- choć prowadzą do rozkładu
PCDD/PCDF, powodują ich syntezę , szczególnie przy emisji środków spalania
wprost do atmosfery gdzie w procesie długodystansowego przemieszczania
podlegają działaniu promieniowania UV.
- reakcje
enzymatyczne
- proces tworzenia PCDD/PCDF z
chlorofenoli pod wpływem peroksydaz może zachodzić w warunkach naturalnych
także w szlamach kanalizacyjnych

`
DIOKSYNA - wszechobecny jad
Raport US EPA w sprawie dioksyn maj czerwiec 2000 r.