Oddziaływanie dioksyn na człowieka
i środowisko naturalne

na podstawie opracowania "DIOKSYNY OCENA ZAGROŻEŃ ŚRODOWISKA NATURALNEGO
ORAZ METODY ICH WYKRYWANIA"
PIOŚ , BIBLIOTEKA MONITORINGU ŚRODOWISKA 1984

        Udowodniono w badaniach klinicznych, że dioksyny działają silnie mutogennie, naruszając właściwą strukturę kodu genetycznego rozmnażających się komórek żywych organizmów. Są zatem odpowiedzialne za powstawanie mutantów i nabytych zwyrodnień u potomstwa.(...)

Należą one do najsilniej działających trucizn poznanych przez człowieka.

            Toksyczność
Porównując toksyczność (wyrażoną w mikrogramach /czyli 0,000001g lub 10-6g/badanej toksyny na 1kg /1000g lub 103g/ masy organizmu świnek morskich) 2,3,7,8-TCCD i innych trucizn na organizm świnek morskich otrzymujemy następujący wynik: dioksyna 2,3,7,8-TCCD jest :

W przeciwieństwie do większości toksycznych substancji chemicznych syntetyzowanych w ściśle określonym celu (pestycydy, herbicydy, środki farmakologiczne) dioksyny nie są wytwarzane celowo w żadnym procesie technologicznym i nie znajdują żadnego zastosowania technicznego. Stanowią one niepotrzebny balast, głównie podczas otrzymywania środków ochrony roślin, grzybobójczych, a także tworzą się w zastraszająco dużej ilości w procesach spalania różnych środków organicznych, zwłaszcza śmieci z odpadów komunalnych.
TCDD dostaje się do organizmu zwierząt doświadczalnych przez płuca, skórę lub razem z pożywieniem przez błonę śluzową do jelit. Najwięcej dioksyny gromadzi się w wątrobie i tkance tłuszczowej. W przeciwieństwie do większości znanych substancji i lekarstw TCDD nie jest rozkładana w organizmie. Czas połowicznego jej zaniku u myszy wynosi 15-30 dni , podczas gdy u człowieka szacuje się na jeden rok.

(...)przeprowadzono wiele badań nad ich rakotwórczym działaniem na różne formy organizmów żywych, oraz ich działaniem mutagennym, teratogennym a także alergicznym.

Wiele uwagi skierowano dotychczas na zbadanie procesów powodujących degradację dioksyn w przyrodzie.(...), PCDDs i PCDFs należą do grupy związków ulegających fotodegradacji , szczególnie jeżeli proces ten jest katalizowany. (...)

            Pierwsze wypadki

Wypadki związane ze skażeniami środowiska naturalnego dioksynami zanotowano już w 1953 i 1954 roku w zakładach BASF i Boehriner, gdzie produkowano trichlorofenol, tylko że wtedy nic nie wiedziano o obecności dioksyn w tym preparacie. Dość dotkliwe dolegliwości, na które cierpiały osoby po tych awariach, skłoniły, do poszukiwania nieznanej trucizny. W 1957 roku K. W. Schulz z Eppendorfer Universitat – Hauptklichungasanstalt w Hamburgu odkrył supertoksyczny izomer 2,3,7,8-TCCD

Odkrycie i określenie budowy tego związku nie spowodowało jednak poszukiwania go w naturze, a to z powodu braku możliwości oznaczania jakościowego i ilościowego tak silnie toksycznej substancji, którą oznaczać się musi już na poziomie ppt (1 nanogram na kilo próbki).Dopiero zastosowanie w latach 70 chromatografów gazowych o wysokiej rozdzielczości, sprzężonych ze spektrometrami masowymi pozwoliło na wykonanie takich oznaczeń.

W Love Canal nad Niagarą zostało zbudowane osiedle mieszkaniowe na ziemi pokrywającej wysypisko śmieci. W 1981 roku mieszkańcy musieli być ewakuowani , gdyż pomiary stwierdziły obecność ponad 300 ppb (ppb- 1 mikrogram na kilogram próbki) TCDD. To samo dotyczyło mieszkańców miejscowości Times Beach w Missouri, gdzie ulice spryskiwano zużytym olejem mineralnym w celu związania pyłu.Olej ten zawierał znaczne ilości TCDD. Bardzo głośna stała się sprawa wysypiska śmieci w Hamburgu - Georgswerder. Najprawdopodobniej ze złożonych tam mazistych i płynnych odpadów wyciekało dziennie około 50 litrów oleju zawierającego 50 bppd TCDD.
Od roku 1953 wydarzyło się wiele wypadków wydostania się substancji chemicznych zawierających dioksyny na zewnątrz zamkniętych obiegów technologicznych w różnych zakładach chemicznych na całym świecie
   1964 - Dow Chemical
   1965 - Spolana k. Pragi
   1966 - Rhone Poulenc
   1976 - INCMESA - Seveso       

Najważniejsze źródła emisji dioksyn
          dane z 1993r kiedy to
(...)upłynęło 5 pięć lat od odkrycia PCDD/PCDF w ściekach
i wyrobach zakładów papierniczych
     W Niemczech odkryto ostatnio, że około 1 mln ton żużla po rafinacji miedzi zawiera dioksyny w średnim stężeniu 50 mikrogramów TEQ/kg. Odpad ten został sprzedany i w obecnej chwili tworzy więcej niż 1000
wtórnych źródeł dioksyny w około 250 miejscach.

        Pierwotne źródła dioksyn
chemiczne reakcje
powodujące zanieczyszczenie pestycydów i technicznych produktów jak:
chlorofenole
Od 1930 r. PCP (pentachlorofenol) był szeroko stosowany jako środek bakteriobójczy, a nieco później używano go powszechnie do zwalczania niektórych mięczaków (ślimaków, małży), zakażających ludzi pasożytniczymi przywrami - cerkariami - na terenach Afryki, Azji, i Ameryki Południowej. PCP był najczęściej używanym środkiem do konserwacji drewna budowlanego, gdyż uważano go za najskuteczniejszy i najtańszy preparat insekto- i grzybobójczy. PCP produkowany w Polsce w Nadodrzańskich Zakładach Przemysłu Organicznego "Organika-Rokita" w Brzegu Dolnym, był stosowany jako czynny składnik preparatów do konserwacji drewna budowlanego - tzw. "Xylamitów". Stwierdzono w nim zawartość dioksyn na poziomie nawet 1g na 1kg preparatu (1ppm).używane do dalszego przetwarzania także jako środki do konserwacji drewna, środki grzybobójcze, w przemyśle garbarskim, w przemyśle farb i lakierów jako środki grzybobójcze
herbicydy
będące pochodnymi kwasów chlorofenoksyoctowych
Zaliczamy do nich także procesy:
bielenia pulpy celulozowej chlorem
produkcja papieru i celulozy
produkcji chloru gazowego przy użyciu elektrod węglowych.
reakcje termiczne
spalanie różnego rodzaju odpadów (komunalnych, szpitalnych, przemysłowych)
zastosowanie spalania odpadów jako metody ich niszczenia datuje się od 1874 r.W metodzie tej odpady komunalne spalane są w specjalnych piecach w temperaturze 1000-1100oC i redukowane do lotnego popiołu, gazów odlotowych i niepalnych stałych pozostałości. W 1976 r. Hutzinger wykrył obecność PCDD w lotnym popiele ze spalarni miejskich w Holandii.Choć do powstania dioksyn dochodzi w każdym przypadku spalania odpadów organicznych w obecności jakichkolwiek źródeł chlorowca, to jednak z największą wydajnością powstają one w procesach spalania substancji chloroorganicznych, takich jak powszechni występujący w odpadach polichlorek winylu czy też polichlorowane bifenyle.
produkcja stali i żelaza
przetwórstwo złomu metalowego metali nieżelaznych
materiały zawierające chlor (PCV, sole nieorganiczne...)reagują w temperaturach 250oC-350oC w obecności metali katalizujących proces (Cu, Ni, Fe, Al...) tworząc polichlorowane benzeny i fenole, a także PCDDs i PCDFs. Odpady metali nieżelaznych zawierają spore ilości zanieczyszczeń organicznych (polimery), które w termicznych warunkach przetwarzania i obecności chlorków sodu i potasu, używanych jako topniki, powodują powstawanie w/w związków
produkcja miedzi
miejscem nagromadzenia powstający w wyniku rafinacji żużel rafinacyjny
odlewnictwo metali
ruch samochodowy
spalanie benzyn
ścieranie opon
halogenowe zmiatacze rodników w benzynach etylizowanych
spalanie węgla i drewna
w instalacjach energetycznych i ciepłowniczych
w paleniskach domowych
reakcje fotochemiczne
choć prowadzą do rozkładu PCDD/PCDF, powodują ich syntezę , szczególnie przy emisji środków spalania wprost do atmosfery gdzie w procesie długodystansowego przemieszczania podlegają działaniu promieniowania UV.
reakcje enzymatyczne
proces tworzenia PCDD/PCDF z chlorofenoli pod wpływem peroksydaz może zachodzić w warunkach naturalnych także w szlamach kanalizacyjnych

`

zobacz też:


DIOKSYNA - wszechobecny jad
Raport US EPA w sprawie dioksyn maj czerwiec 2000 r.



cofnij